Adaptacje materiałów edukacyjnych w ramach programu „Hamlet"

O programie

Program Działu ds. Osób Niepełnosprawnych UJ „Hamlet" powstał w celu opracowywania i bezpłatnego przekazywania materiałów dydaktycznych w wersji elektronicznej studentom, którym niepełnosprawność utrudnia lub uniemożliwia czytanie standardowego tekstu. Nazwa programu pochodzi od pierwszej książki jaka została opracowana elektronicznie dla niewidomej studentki Uniwersytetu Jagiellońskiego. Było to w roku 2005. Od tego czasu program funkcjonuje nieprzerwanie, a z roku na rok korzysta z niego coraz więcej studentów. Od ubiegłego roku jest on też częścią Akademickiej Biblioteki Cyfrowej administrowanej przez Uniwersytet Warszawski, na zbiory której składa się praca kilku polskich uczelni.

Każdy student z niepełnosprawnością wzroku lub inną niepełnosprawnością, która utrudnia lub uniemożliwia czytanie standardowego czarnodruku, który zgłosi potrzebę adaptowania materiałów dydaktycznych oraz zaakceptuje warunki oraz regulamin programu „Hamlet" staje się uczestnikiem programu i tym samym ma prawo do otrzymywania miesięcznie do:

a) 1000 stron skanów
b) 400 stron nieskomplikowanego tekstu (tzn. książek bez dużej liczby zdjęć, tabel, diagramów), 200 stron tekstu trudnego (tzn. podręczników do nauki języków obcych, skanów słabej jakości, książek z dużą liczbą przypisów, zdjęć wymagających opisu czy tabel), 75 stron tekstu bardzo trudnego (tzn. materiałów, których adaptacja wymaga konsultacji ze specjalistą w danej dziedzinie, np. nauki ścisłe, filologie orientalne) oraz 5 grafik wypukłych i 10 opisów grafik. Stopień trudności materiału określa koordynator zespołu ds. adaptacji materiałów dydaktycznych.

Zgodnie z warunkami programu określonymi w oświadczeniu podpisywanym przez studenta w momencie przystąpienia do programu, student z niego korzystający jest zobowiązany do przestrzegania regulaminu programu Hamlet.

 
W jakiej formie można dostarczyć materiały do adaptacji?

Materiały można dostarczyć w formie tradycyjnej – przynieść je do Działu ds. Osób Niepełnosprawnych do koordynatora programu lub w formie elektronicznej (poprzez e-mail, pen-drive'a, płytę CD/DVD, dysk zewnętrzny podpinany do komputera, dysk wirtualny np. Dropbox).

 
Jak wygląda proces adaptowania materiałów dydaktycznych do potrzeb studenta?

Materiały do adaptacji dostarczone przez studenta koordynator programu „Hamlet" przekazuje osobom, które skanują i opracowują materiały do dostępnej postaci elektronicznej. Każdy członek zespołu, zanim rozpocznie pracę w charakterze osoby opracowującej materiały do adaptacji, przechodzi szkolenie polegające na zapoznaniu się z obsługą oprogramowania OCR (skrót od ang. Optical Character Recognition), opanowaniu zasad adaptacji rozmaitych pod kątem trudności materiałów oraz weryfikacji wykonanej pracy przez specjalistę w zakresie dostępności. Więcej informacji dotyczących poszczególnych etapów pracy znajduje się w artykule Joanny Dzięglewskiej, informatyka DON UJ „Przygotowanie materiałów dydaktycznych do potrzeb osób niepełnosprawnych" opublikowanym w piśmie „Wiadomości o Równości" nr 1 (2)/2013. Po zaadaptowaniu zostają przesłane do koordynatora łącznie z raportem, z którego jasno wynika, ile czasu zajęło opracowanie danego tekstu oraz jakie pojawiły się ewentualne trudności w opracowaniu materiału. Jest to pomocne przy udoskonalaniu zasad działania programu. Następnie koordynator przesyła elektronicznie gotowe adaptacje studentowi. Jeżeli materiałami są pełnostronicowe książki, trafiają one również do bazy Akademickiej Biblioteki Cyfrowej www.abc.uw.edu.pl, czyli ogólnopolskiej bazy materiałów elektronicznych prowadzonej przez Uniwersytet Warszawski, na którą składają się publikacje przygotowywane przez kilka polskich uczelni. Materiały te przygotowywane są w standardzie, któremu podporządkowany jest program "Hamlet".

 
Czy do adaptacji można przynieść ksero podręcznika lub jego skany, czy tylko oryginał?

Aby zaadaptować tekst do postaci dostępnej nie jest konieczny oryginał danej książki, może to być jej skan bądź ksero, jednak proces adaptacji może się wydłużyć ze względu na obniżoną jakość dostarczonego materiału.

 
Jakie materiały są najczęściej adaptowane?

Najczęściej adaptowane są podręczniki i ćwiczenia do nauki języków obcych, materiały ksero od nauczycieli akademickich oraz szeroko pojęta literatura przedmiotu dotycząca specyfiki studiowanego kierunku.

 
Dlaczego na zaadaptowaną książkę trzeba czekać aż miesiąc?

Wynika to z coraz większej liczby studentów korzystających z tej formy adaptacji, a także z czasochłonności całego procesu. Dla przykładu – 2,5 strony podręcznika do nauki języka obcego adaptuje się w godzinę. Tak więc dostosowanie materiałów w języku obcym trwa zdecydowanie dłużej niż tekstów w języku polskim. Ponadto, adaptacja niektórych materiałów wymaga konsultacji ze specjalistami w danej dziedzinie, co dodatkowo wydłuża proces adaptacji nawet do dwóch miesięcy. Jeżeli sytuacja wymaga szybkiego opracowania materiału, który jest obszerny, wówczas koordynator programu rozdziela dany podręcznik na mniejsze części, i rozsyła je do kilku osób opracowujących je równolegle, co przyspiesza proces adaptacji.

 
Czy student może przynieść w jednym czasie kilka książek do adaptacji?

Oczywiście, może. Niezbędne jest wówczas określenie przez studenta priorytetu, które książki powinny być opracowane w pierwszej kolejności, a które w dalszej.

 
Czy student ma wpływ na sposób opracowywania adaptacji? Czy jego indywidualne prośby będą brane pod uwagę?

Tak. Student może, a nawet powinien zgłosić swoje uwagi dotyczące procesu adaptacji materiałów, aby za kolejnym razem opracowane teksty jeszcze bardziej odpowiadały jego potrzebom. Może to zrobić poprzez wpisanie swoich spostrzeżeń w podpisywanym przez niego oświadczeniu w punkcie „Uwagi i propozycje". Jeżeli pojawi się potrzeba niestandardowa, nieujęta ramami przewidzianego sposobu adaptacji, (np. specyficzny zapis spisu treści) wystarczy powiedzieć o niej koordynatorowi programu w momencie składania materiałów, wówczas prośba zostanie wzięta pod uwagę.

Czy student może zdawać egzaminy w formie zaadaptowanej?

Tak. Istnieje możliwość dostosowania egzaminów (kolokwiów, testów itp.) do potrzeb studentów z niepełnosprawnością wzroku lub innymi niepełnosprawnościami utrudniającymi bądź uniemożliwiającymi sprawdzenie wiadomości w standardowej formie. Wykładowca dostarcza egzamin do DON UJ, po zaadaptowaniu jest on przekazywany prowadzącemu zajęcia drogą mailową lub na pendrive. Adaptacja egzaminów nie wchodzi w limit stron adaptacji. Dział ds. Osób Niepełnosprawnych nie pośredniczy w przekazywaniu egzaminów oraz innych form sprawdzania wiedzy między prowadzącymi zajęcia i studentami. Ponadto, Dział ds. Osób Niepełnosprawnych może przygotować i udostępnić na potrzeby egzaminu komputer ze specjalistycznym oprogramowaniem, wolny od plików i bez dostępu do Internetu.

 
Uwaga:

Program "Hamlet" jest ofertą wychodzącą naprzeciw studentom mającym problem z zaadaptowaniem materiału trudnego, stanowiącego spore wyzwanie dla osób niewidomych, gdyby miały to robić same. Proces adaptacji takich materiałów jest jednak czasochłonny i bardzo kosztowny. Stąd konieczne było określenie miesięcznego limitu liczby stron adaptowanych materiałów. Wszystkie te materiały powinny być jednak ściśle związane z procesem kształcenia.

Prosimy o dostarczanie takich właśnie materiałów i o wcześniejsze sprawdzenie, czy dana publikacja nie znajduje się już w zbiorach Akademickiej Biblioteki Cyfrowej: www.abc.uw.edu.pl lub w zasobach internetowych Jagiellońskiej Biblioteki Cyfrowej http://jbc.bj.uj.edu.pl/dlibra.

Biorąc pod uwagę kryterium racjonalnej adaptacji wynikające z Zarządzenia Rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego nr 86 z 28 lipca 2017 r. zostały określone opisane powyżej limity dotyczące materiałów przygotowywanych w ramach programu. Limity te nie odbiegają od standardów stosowanych np. w uczelniach skandynawskich i bardzo rzadko zdarza się, aby były przekraczane. Jeśli jednak dany student nie wykorzysta limitu, a materiały w większej liczbie są potrzebne innemu studentowi, są możliwe przesunięcia w ramach limitów.

Prosimy pamiętać, że student, poza całą ofertą wsparcia edukacyjnego ze strony Uniwersytetu Jagiellońskiego, otrzymuje też stypendium specjalne w wysokości od 300 do 500 pln i zgodnie z Ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym środki te powinny być przeznaczane na zwiększone koszty związane ze studiowaniem. Takie koszty, niezależnie od kwoty stypendium, są także pokrywane w ramach programu Aktywny samorząd i z tego źródła każdy student może otrzymać kolejne 500 pln (umiarkowany stopień niepełnosprawności) lub 800 (stopień znaczny). Środki te pełnią rolę uzupełniającą w stosunku do oferty uczelni i nie powinny być przez studentów traktowane jako dochód, lecz zaspokajać dodatkowe potrzeby związane z kształceniem.

 
Praca dla studentów w programie "Hamlet":
Zachęcamy studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego do pracy w programie "Hamlet". Przesyłane do Działu CV są przechowywane w bazie danych i na bieżąco staramy się utrzymywać adekwatny do potrzeb zespół ds. adaptacji materiałów dydaktycznych. Zastrzegamy, że Dział kontaktuje się z wybranymi osobami spełniającymi w danym momencie warunki określone programem i zapotrzebowaniem na materiały. CV można przesyłać na adres koordynatorki programu "Hamlet":

katarzyna.pyryt@uj.edu.pl

 
Do pobrania:

Oświadczenie programu "Hamlet" - zgoda na uczestnictwo
Regulamin programu „Hamlet”