Słowniczek pojęć

  • Rozłożenie sesji w czasie

Możliwość zdawania egzaminu po raz pierwszy w sesji poprawkowej z zachowaniem obu terminów egzaminów. Ubiegając się o tę adaptację student ma szansę z zaplanowanych np. 10 egzaminów zdać 6 w pierwszej sesji, a pozostałe 4 w sesji poprawkowej. Zdając wszystkie za pierwszym razem (również te z sesji poprawkowej), korzysta tylko z I terminu egzaminu. Jeśli natomiast zdarzy się, że studentowi nie uda się zdać któregoś egzaminu, to te zdawane w pierwszej sesji może poprawiać w sesji poprawkowej, natomiast te zdawane po raz pierwszy w sesji poprawkowej - w terminie indywidualnie ustalonym z egzaminatorem. Po otrzymaniu zgody na tę adaptację, student ma obowiązek uzgodnić z egzaminatorami podstawowe kwestie organizacyjne. Musi poinformować wykładowcę, w którym terminie deklaruje podchodzenie do danego egzaminu.

  • Wydłużenie czasu trwania egzaminu

Dodatkowy czas, z którego student może skorzystać na egzaminie. Jeśli np. przewidziany czas trwania egzaminu dla wszystkich studentów trwa 1 h, to osoba, która dostała zgodę od dziekana na wydłużenie go o 30%, pisze ok. 1 h 20 min. Przy wdrażaniu tej adaptacji należy koniecznie uzgodnić z egzaminatorem kwestie organizacyjne: student bowiem może zacząć pisać egzamin wcześniej niż inni studenci, może też zostać dłużej. W przypadku tej adaptacji zalecane jest zorganizowanie osobnej sali dla studenta piszącego egzamin w wydłużonym czasie. 

  • Urlopy

Wyróżnia się dwa rodzaje urlopów: studencki i dziekański. Zasadniczą różnicą pomiędzy nimi jest procedura ich udzielania:

1. Urlop dziekański  (dawniej nazywany zdrowotnym) - urlop przyznawany na wniosek studenta i za zgodą dziekana, w szczególnych przypadkach, np. sytuacja zdrowotna, ciąża, wychowywanie dziecka. W toku studiów student może skorzystać z maksymalnie 4 semestrów urlopu dziekańskiego (w sytuacji, kiedy wynika to z trudności zdrowotnych). Urlop przyznawany jest po zaistnieniu przyczyny, z powodu której występuje potrzeba jego wzięcia w wymiarze semestralnym (np. jeśli przyczyna wystąpiła w grudniu, to przyznany urlop będzie liczony od października). Urlop może zostać przyznany za okres miniony jedynie wówczas, gdy sytuacja zdrowotna studenta uniemożliwiła uregulowanie kwestii formalnych na studiach, w tym zajęcie się sprawą urlopu wcześniej a dokumentacja medyczna to potwierdza (np. jeśli stan zdrowia studenta pogorszył się w grudniu i uniemożliwił mu złożenie wniosku o urlop, tymczasem jest już kwiecień i student stara się o urlop całoroczny, po przedstawieniu odpowiedniej dokumentacji medycznej urlop może zostać udzielony już od października).
Istnieją dwa rodzaje urlopów dziekańskich:
• Urlop dziekański – student nie uczestniczy w żadnych zajęciach i nie podchodzi do żadnych egzaminów w trakcie jego trwania
• Urlop dziekański z prawem do realizacji części kursów – student może ubiegać się o zgodę na realizację jednego lub kilku przedmiotów z semestru, podczas którego jest na urlopie, na warunkach określonych przez władze wydziału lub instytutu. Wówczas musi zrealizować wszystkie obowiązki, jakie wynikają z tej deklaracji przedmiotowej – związane zarówno z obecnością i pracą na zajęciach, jak i podchodzeniem do egzaminów. Zgodnie z obowiązującym Regulaminem Studiów studenci ubiegający się o urlop dziekański  z prawem do realizacji wybranych kursów zobowiązani są do przedstawienia zaświadczenia o braku przeciwskazań do odbywania zajęć oraz przystępowania do egzaminów i zaliczeń (§34 ust.3)


2. Urlop studencki – urlop udzielany przez dziekana na wniosek studenta bez konieczności podawania przyczyny. Może być udzielany maksymalnie na 2 semestry, ale nie na pierwszym roku studiów. Jeśli student ubiega się o niego w ciągu trwania semestru to może być on przyznany dopiero od początku następnego semestru. Można bezpośrednio po nim wziąć urlop dziekański.

 

  • Indywidualny Plan Studiów

Indywidualny Plan Studiów może być przyznany przez dziekana na wniosek studenta, którego sytuacja życiowa nie pozwala na uczęszczanie na zajęcia i zaliczanie przedmiotów zgodnie z planem studiów, w szczególności w przypadku:
a) niepełnosprawności lub choroby,
b) odbywania studiów na więcej niż jednym kierunku lub specjalności,
c) sprawowania opieki na dzieckiem.
Student ubiegający się o przyznanie Indywidualnego Planu Studiów przedstawia dziekanowi do zaakceptowania tryb zaliczeń i egzaminów przewidzianych na dany semestr, a w przypadku przedmiotów całorocznych na rok akademicki, oraz warunki zaliczeń uzgodnione i zaopiniowane przez nauczycieli akademickich odpowiadających za realizację poszczególnych przedmiotów w danym semestrze.
  • Wsparcie edukacyjne

Pakiet działań obejmujących adaptacje studiów do indywidualnych potrzeb studenta wynikających z jego niepełnosprawności/stanu zdrowia i utrudniających wywiązywanie się z obowiązków akademickich. Działania te dotyczyć mogą zarówno adaptacji materiałów dydaktycznych, jak i dostosowania organizacji zajęć. Celem tych adaptacji jest zagwarantowanie studiującym osobom niepełnosprawnym równego dostępu do oferty kształcenia na UJ, a także wsparcie ich w osiąganiu niezależności.
Oferowane przez DON UJ wsparcie edukacyjne obejmuje:
  • indywidualne konsultacje i porady dotyczące wpływu niepełnosprawności na proces kształcenia,
  • organizację kursów, zaliczeń oraz egzaminów w formie uwzględniającej specyfikę niepełnosprawności studenta (patrz: Egzaminy w formie zaadaptowanej),
  • wsparcie i doradztwo w zakresie nowoczesnych technologii w edukacji kompensujących niepełnosprawność (patrz: Technologie wspierające),
  • opracowanie wskazówek dydaktycznych dla wykładowców, które mogą zostać włączone w proces kształcenia,
  • współpracę doradcy edukacyjnego z wykładowcami w celu przygotowania adaptacji zgodnych z kryteriami merytorycznymi obowiązującymi wszystkich studentów,
  • opiniowanie podań dotyczących edukacji i niepełnosprawności, które studenci składają do odpowiednich władz uczelni,
  • pośredniczenie doradców edukacyjnych w kontaktach z pracownikami uczelni, jeśli jest to uzasadnione sytuacją edukacyjną i zdrowotną studenta.
  • 7 zasad wsparcia edukacyjnego 

Opracowując adaptacje procesu kształcenia, doradcy DON UJ zawsze mają na uwadze 7 następujących zasad:

1. indywidualizacja – adaptacje procesu studiowania osoby niepełnosprawnej zawsze przygotowywane są w odpowiedzi na jej indywidualne potrzeby edukacyjne wynikające ze specyfiki stanu zdrowia w danym momencie oraz specyfiki danego kursu, w tym warunków, w jakich się on odbywa,
 
2. podmiotowość – uwzględnienie autonomii osoby niepełnosprawnej i prawa do decydowania o sobie,
 
3. rozwijanie potencjału osoby niepełnosprawnej w związku ze studiowanym przez nią kierunkiem studiów - oznacza ono dobór takich adaptacji, które pozwalałyby studentowi nabywać wiedzę i rozwijać praktyczne umiejętności,
 
4. racjonalność dostosowania – proponowanie adaptacji racjonalnych ekonomicznie, skutecznie wyrównujących szanse osoby niepełnosprawnej oraz gwarantujących zachowanie standardu akademickiego,
 
5. utrzymanie standardu akademickiego – przygotowanie adaptacji studiów przy jednoczesnym utrzymaniu kryteriów merytorycznych obowiązujących wszystkich studentów danego kierunku/specjalności,
 
6. adaptacje najbliższe standardowemu przebiegowi zajęć – a więc takie, które nie mają charakteru przywileju dla osoby niepełnosprawnej, ale w sposób racjonalny wyrównywałyby jej szanse w dostępie do oferty kształcenia uznanej za optymalną na danym kierunku,
 
7. równe prawa i obowiązki – dbałość nie tylko o realizowanie równych praw dla osób niepełnosprawnych, ale również egzekwowanie (dzięki zapewnieniu tych praw) wypełniania obowiązków studenckich na takim samym poziomie, jak w przypadku studentów bez niepełnosprawności.
  • Model społeczny niepełnosprawności 

Nowoczesne podejście do niepełnosprawności, zakładające, że niepełnosprawność powstaje w wyniku interakcji osoby posiadającej pewne cechy związane z trudnościami zdrowotnymi z niedostosowanym środowiskiem fizycznym, społecznym i kulturowym i nie jest tożsama z medycznym uszkodzeniem ciała lub jakimkolwiek odchyleniem od normy. Niepełnosprawność nie oznacza utraty potencjału, produktywności, możliwości oddania swojego wkładu w życie społeczne, nie jest równoznaczna z zależnością. Otoczeniem dla studenta jest cała społeczność akademicka wraz z uczelnianym środowiskiem fizycznym dlatego tak ważna jest współpraca wielu podmiotów uniwersyteckich w zapewnieniu wsparcia w procesie kształcenia studentów z niepełnosprawnością. (patrz: Trójkąt wsparcia akademickiego).

  • Strategie wsparcia edukacyjnego 

Pisma ze wskazówkami edukacyjnymi wysyłane do prowadzących zajęcia według listy przekazanej przez studenta. Przesłanie strategii edukacyjnych możliwe jest dopiero po uzyskaniu zgody Dziekana ds. studenckich właściwego dla danego wydziału. Pisma te zawierają zaakceptowane przez Dziekana (a wcześniej ustalone ze studentem) adaptacje procesu studiowania jak i zaliczeń/egzaminów. Prócz tego mogą zawierać wskazania dydaktyczne z zakresu umiejętności miękkich (np. jak wykładowca powinien prowadzić zajęcia, mając w grupie osobę niesłyszącą, jak uczyć osobę z zaburzeniem ze spektrum autyzmu itp.).
 
  • Trójkąt wsparcia akademickiego 

Model ten ilustruje jak w praktyce może być realizowana edukacja włączająca, wskazuje podział kompetencji i odpowiedzialności związanej z zapewnianiem równych szans w dostępie do kształcenia studentom niepełnosprawnym.  Składa się on z trzech filarów: 
  • studenta, ponieważ to na jego wniosek jakiekolwiek działania zmierzające do wyrównania szans są w ogóle podejmowane. To student ponosi odpowiedzialność za swoje studia oraz decyduje, czy potrzebuje wsparcia,
  • Działu ds. Osób Niepełnosprawnych UJ. doradca edukacyjny może zaproponować studentowi możliwe rodzaje wsparcia na UJ, dobrane indywidualnie do potrzeb studenta. DON UJ jest organem opiniującym wpływ sytuacji zdrowotnej studenta na jego możliwości wypełniania obowiązków akademickich,
  • kadry akademickiej -  nauczyciele akademiccy posiadają wiedzę przedmiotową z zakresu prowadzonych przedmiotów oraz wiedzę na temat kompetencji, jakie student powinien posiadać po ukończeniu danego kursu. Prócz tego są osobami, które w procesie dydaktycznym wdrażają strategie wsparcia edukacyjnego wypracowane pomiędzy studentem a doradcą edukacyjnym DON UJ.
  • Adaptacje procesu kształcenia 

To takie zmiany formy egzaminów, toku studiowania i środowiska fizycznego, które są dopasowane do możliwości studenta związanych z jego niepełnosprawnością. Zmiany te dają pewność, że kluczowe elementy kursu zostały zachowane, a standard akademicki nie jest naruszony.  Dzięki temu student w trakcie roku akademickiego będzie miał możliwość pełnego opanowania wymaganej wiedzy, umiejętności czy kompetencji oraz będzie mógł się nimi wykazać na równych zasadach z innymi. Student, korzystając z adaptacji procesu kształcenia, zyskuje prawo do pełnego wywiązywania się z obowiązków akademickich. Spoczywają one na nim w taki sam sposób jak na wszystkich innych studentach i w takim samym zakresie należy ich od studenta niepełnosprawnego wymagać.
 
Adaptacje procesu kształcenia dotyczą dostosowania zajęć (np. umożliwienie korzystania ze specjalistycznego sprzętu i oprogramowania, zamiana ustnych form wypowiedzi na formę pisemną) jak i zaliczeń/egzaminów (np. wydłużenia czasu egzaminu, rozłożenie sesji w czasie). Ubieganie się o adaptacje podlega określonej procedurze.
 
  • Doradca edukacyjny

Pracownik Działu ds. Osób Niepełnosprawnych UJ, osoba posiadająca odpowiednią wiedzę i doświadczenie, która podczas indywidualnych spotkań ze studentem proponuje określone adaptacje procesu kształcenia na Uniwersytecie Jagiellońskim. Spotkania te odbywają się bezpośrednio ze studentem. Zwykle student przez cały okres współpracy z DON UJ ma tego samego doradcę, który dokładnie zna jego sytuację akademicką i zdrowotną. 
 
  • Edukacja włączająca 

System kształcenia, w którym w tych samych instytucjach i na takich samych zasadach spotykają się osoby z niepełnosprawnością, jak i bez niej. Jest to próba udoskonalenia wcześniejszego systemu kształcenia integracyjnego, do minusów którego należały: specjalny charakter oddziaływań na uczniów z niepełnosprawnością, chęć traktowania ich w inny sposób, np. poprzez indywidualne programy nauczania, wyróżniające (negatywnie lub pozytywnie) uczniów z niepełnosprawnością. Edukacja włączająca nie gloryfikuje osób z niepełnosprawnością, nie obniża standardów ich nauczania. Chodzi o to, aby zapewnić im możliwości realizowania dokładnie tych samych obowiązków, jakie mają uczniowie bez niepełnosprawności – a więc powinno wymagać się od nich zdobycia tej samej wiedzy, umiejętności i kompetencji. Różnica polega natomiast na sposobie uczenia się oraz sprawdzania wiedzy. Efekty kształcenia pozostają jednak takie same. Niewątpliwą zaletą edukacji włączającej jest to, że osoba z niepełnosprawnością nie jest izolowana od społeczeństwa na poziomie edukacji, można więc zakładać, że później nie będzie izolowana również w pracy. Uzyskuje nie tylko wiedzę na takim samym poziomie jak inne osoby, lecz nabywa także bezcenne umiejętności społeczne. Edukacja włączająca przynosi korzyści także uczniom pełnosprawnym – wzrasta u nich poziom empatii i otwartości, przy jednoczesnym ogólnym społecznym wzroście świadomości niepełnosprawności. 
 
  • Egzaminy w formie zaadaptowanej

Forma zaadaptowana nie oznacza zwolnienia z egzaminu, czy też przeprowadzenia go w uproszczonej postaci, ale dostosowanie go do indywidualnych potrzeb osoby niepełnosprawnej. Oznacza to wyłącznie zamianę elementów technicznych, a nie treści egzaminu.
 
O zaadaptowaną formę egzaminu/zaliczenia student może ubiegać się najpóźniej na cztery tygodnie przed jego rozpoczęciem. Wsparcie edukacyjne odnosi jednak największy efekt, gdy jest udzielane od początku roku akademickiego.
 
Przykładowe rodzaje zamiany formy egzaminu:
  • zamiana formy pisemnej na ustną
  • zamiana formy ustnej na pisemną
  • rozłożenie egzaminów w sesji egzaminacyjnej
  • zdawanie egzaminów przy pomocy formularzy wydrukowanych dostosowaną wielkością czcionki lub brajlem
  • zdawanie egzaminów przy pomocy asystenta
  • korzystanie ze wsparcia tłumacza języka migowego lub języka miganego
  • w uzasadnionych sytuacjach wydłużenie czasu trwania egzaminu

 

  • Technologie wspierające

Dział dysponuje sprzętem komputerowym i multimedialnym. W strefie Wellbeing student może skorzystać z komputerów z oprogramowaniem udźwiękawiającym, powiększająco-mówiącym oraz ze słownikami (polsko-angielski/niemiecki/francuski/hiszpański/włoski) dostępnymi również dla studentów niewidomych i słabowidzących.

Student może liczyć także na konsultacje w zakresie doboru sprzętu i oprogramowania odpowiadającego jego indywidualnym potrzebom wynikającym z niepełnosprawności.

W multimedialnej pracowni językowej, wyposażonej m.in. w tablicę interaktywną oraz system wzrokowego wywoływania do odpowiedzi, odbywają się lektoraty języka angielskiego w metodologii dostępnej dla studentów niewidomych, słabowidzących, niesłyszących i słabosłyszących.

 
  • Kontrakt edukacyjny

Zasady, według których prowadzony jest regularny kontakt studenta z doradcą edukacyjnym, wspólnie zaakceptowane i podpisane przez obie strony.
  • Dokumentacja medyczna

Wszystkie adaptacje, o które student może ubiegać się w DON UJ przyznawane są na podstawie rozmowy z doradcą, podczas której istotną rolę odgrywa przedstawiona przez studenta dokumentacja medyczna potwierdzająca trudności zdrowotne. Dokumentacja medyczna, której wymagamy od studenta powinna zawierać informacje na temat wpływu niepełnosprawności/sytuacji zdrowotnej, ewentualnych skutków ubocznych zażywanych leków przez studenta na wywiązywanie się z obowiązków akademickich (np. obecność na zajęciach, kwestie związane z koncentracją, pamięcią, sporządzaniem notatek, stresem egzaminacyjnym, potrzebą wydłużenia czasu na egzaminie itp.). Bardzo istotne jest, aby dokumentacja którą studenci przedstawiają w DON UJ była możliwie jak najbardziej aktualna i wydana przez lekarza specjalistę. Dokumentacja medyczna uprawniająca do ubiegania się o urlop dziekański powinna zawierać informacje pozwalające określić, który rodzaj urlopu jest obecnie wskazany ze względu na stan zdrowia, oraz na jaki okres powinien on być przyznany.